(11.3.1997 tarih ve 22930 sayili Resmi Gazete'de yayimlanmistir.) Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligindan:
GRIZULU
OCAKLARDA ELEKTRIK ENERJISI KULLANILMASI HAKKINDA YÖNETMELIK
BIRINCI
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Hukuki Dayanak Tanimlar
Amaç
MADDE
1 .-
Bu Yönetmeligin amaci, grizulu ocaklarda kullanilan elektrik enerjisinin gaz ve
toz patlamalarina neden olmamasi için gerekli olan tedbirlerin alinmasini
saglamaktir.
Kapsam
MADDE
2: Bu Yönetmelik, bütün grizulu ocaklari kapsar.
Hukuki Dayanak
MADDE
3:
Bu Yönetmelik, 13/8/1984 tarih ve 84/8428 sayili "Maden ve Tasocaklari
Isletmelerinde ve Tünel Yapiminda Alinacak Isçi Sagligi ve Is Güvenligi
Önlemlerine iliskin Tüzük"ün 287 nci maddesine göre çikarilmistir.
Tanimlar
MADDE 4: Bu Yönetmelikte geçen deyimlerden; Grup - I; Metan gazinin bulundugu bütün grizulu ocaklari ihtiva eden grubu,
I nci Bölge; Normal çalismada veya ariza halinde, patlayici karisimin zaman veya periyodik olarak olusabilecegi veya olusma ihtimalinin bulundugu sahalari,
T-3 Sicaklik Sinifi; Kullanilan teçhizat, tesisat ve aygitin en büyük yüzey sicakligi 100°C'ye esit veya 200"C'den daha küçük olan ve ortamda bulunan gaz ve/veya tozun alevlenme sicakligi 200"C'den daha büyük olan sicaklik sinifini,
T-5 Sicaklik Sinifi; Kullanilan teçhizat, tesisat ve aygitin en büyük yüzey sicakligi 100"C'ye esit veya 100"C'den daha küçük olan ve ortamda bulunan gaz ve/veya tozun alevlenme sicakligi 100"C'den daha büyük olan sicaklik sinifini,
(d) Alev sizdirmaz Muhafazali Koruma Tipi; Içindeki gazin patlama basincina, herhangi bir hasar veya deformasyon olmayacak sekilde dayanabilecek özellikte ve dis ortamdaki patlayici karisimin ateslenebilecegi, aygitin alev yollari ile önlenmis olan koruma tipini,
(p) Basinçlandirilmis Muhafazali Koruma Tipi; Aygitlarin bulundugu kismin veya aygit muhafazasinin basinç altinda tutularak, söz konusu kisim veya muhafazanin içerisine patlayici karisimin girmesinin önlendigi ve bu önlemenin güvenilir düzeneklerle kontrol altinda tutuldugu koruma tipini,
(g) Tozla Doldurma Koruma Tipi; Atesleme yapabilecek kisimlarin özel toz veya kumla doldurulmasiyla saglanan koruma tipini, (o) Yaga Daldirma Koruma Tipi; Atesleme yapabilecek kisimlarin veya aygitin tamaminin yag içine daldirilmasiyla saglanan koruma tipini,
(e) Artirilmis Emniyetli Koruma Tipi; Asiri derece isi üretmeyen ve normal isletmede elektrik arki ya da kivilcim olusturmayan aygitlarda, asiri isinma, elektrik arki ya da kivilcim olusma ihtimaline karsi etkin ek önlemlerin alinarak güvenlik katsayisinin artirildigi koruma tipini,
(i) Kendinden Emniyetli Koruma Tipi; Normal çalisma veya ariza halinde, iç eleman ve devreleri bozulmayan veya bozuldugunda açiga çikan isi ve enerji yönünden patlayici ortam için tehlike kaynagi olmayan aygit ve devrelerin koruma tipini,
(s) Özel Koruma Tipi; Grizulu ocaklarda emniyetle kullanilabilecegi hususu, Alevsizdirmazlik Test Istasyonu Müdürlügü tarafindan sertifikalandirilmis olan koruma tipini,
TS 1705; Kivilcim ve Aleve Karsi Emniyetli Cihazlar Için Üç Köse Basli Metrik Vidali Civatalari,
TSE 3380; Patlayici Gaz Ortamlarinda Kullanilan Elektrik Aygitlari Için Genel Kurallar-Alev Geçirmez Koruncaklar'i,
TS 3381; Patlayici Gaz Ortamlarinda Kullanilan Elektrik Aygitlari Için Genel Kurallar-Basinçli Koruncaklar'i,
TS 3383; Patlayici Gaz Ortamlarinda Kullanilan Elektrik Aygitlari Için Genel Kurallar-Toz Malzeme Doldurulmus Koruncaklar'i,
TS 3384; Patlayici Gaz Ortamlarinda Kullanilan Elektrik Aygitlari Için Genel Kurallar-Yaga Batirilmis Aygitlar'i,
TS 3385; Patlayici Gaz Ortamlarinda Kullanilan Elektrik Aygitlari Için Genel Kurallar-(e) Tipi Korumali Elektrik Aygitlari'ni,
TS 3490; Patlayici Gaz Ortamlarinda Kullanilan Elektrik Aygitlari Için Genel Kurallar-Isaretleme Kurallari"ni,
TS 3492; Patlayici Gaz Ortamlarinda Kullanilan Elektrik Aygitlari Için Genel Kurallar-Kendinden Emniyetli Elektrik Cihazlari'ni,
TS 10086; Madenci Bas Lambasi'ni,
TS 11652; Madenci Emniyet Lambasi'ni,
MGM 104/1982; Patlayici Gaz Ortamlari Için Alev sizdirmaz Kablo Glendlerine Ait Standart Sartname'yi,
MGM 106/1983; Alevsizdirmaz Bilezikli Motorlar Için Sivili Yol Verme Dirençlerine Ait Standart Sartname'yi,
MGM 107/1983; Yeralti Maden Ocaklari Için Alevsizdirmaz Güç Transformatörüne Ait Standart Sartname'yi,
MGM 108/1983; Maden Ocagi ve Patlayici Ortam Alevsizdirmaz Cihazlar Için Alevi Geciktirici Kablolara Ait Standart·Sartname'yi,
MGM 109/1983; Maden Ocaklari Için PVC Izoleli Çelik Tel Zirhli 600/1000-1900/3300 Volt Güç Kablolarina Ait Standart Sartname'yi,
MGM 110/1984; Maden Ocaklari için PVC Izole ve Kilifli Çelik Tel Zirhli Telefon ve Sinyal Kablolarina Ait Standart Sartname'yi,
MGM 112/1984; Maden Ocaklari Için Esnek Hareketli ve Zirhli 660/1100-1900/3300 Volt Lastik Kablolara Ait Standart Sartname'yi,
MGM 113/1984; Maden Ocaklari Için Alevsizdirmaz Civatali ve Fisli Kablo Birlestirici ve Adaptörlere Ait Standart Sartname'yi,
MGM 114/1984; Maden Ocaklari Için 3800/6600 Volt PVC
Izoleli Ile Iletken Kilifli ve Kilifsiz Tek ve Çift Kat Çelik Tel Zirhli Güç
Kablolarina Ait Standart
Sartname'yi, ifade eder.
BIRINCI
BÖLÜM
Genel
Hükümler
Grizulu
Ocak
MADDE 5.- Ocaklarda, Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligi Is Müfettisleri veya fenni nezaretçi tarafindan yapilacak denetimlerdeveya mühendis ve nezaretçiler tarafindan her gün vardiyada yapilacak ölçümlerde eser miktarda dahi metan tespit edilerek kayitlarageçirilirse, bu ocaklar grizulu ocak olarak kabul edilir. Buna göre, bütün ocaklarda yeterli sayida metan ölçüm cihazinin bulundurulmasi zorunludur.
Maden Mühendisi
Bulundurma Zorunlulugu
MADDE
6:
Bütün grizulu ocaklarda, en az bir maden mühendisinin sürekli olarak görev
basinda bulundurulmasi zorunludur.
Grup - I ve I inci Bölge
MADDE
7:
Bütün grizulu ocaklar, Grup - I ve I inci Bölge kapsamindadir.
Koruma
Tipleri
MADDE
8:
Bütün elektrik teçhizati, tesisati ve aygitlari, (d), (p), (q), (o), (e), (i)
ve/veya (s) koruma tipinde olmak zorundadir.
Sertifikalandirma
MADDE
9:
Bütün elektrik teçhizati, tesisati ve aygitlarin koruma tiplerinin,
Alevsizdirmazlik Test Istasyonu Yönetmeligi'ne göre, Alevsizdirmazlik Test
Istasyonu Müdürlügü tarafindan sertifikalandirilmasi zorunludur.
Koruma Tiplerinin Türk Standartlarina Uygunlugu
MADDE
10:
Elektrik teçhizati, tesisati ve aygitlarindan (d) koruma tipli olanlarin TS
3380'e, (p) koruma tipli olanlarin TS 3381'e, (q) koruma tipli olanlarin TS
3383'e, (o) koruma tipli olanlarin TS 3384'e, (e) koruma tipli olanlarin TS
3385'e (i) koruma tipli olanlarin TS 3492'ye uygun olmasi zorunludur.
Koruma Tipi Isareti
MADDE
11:
Bütün elektrik teçhizati, tesisati ve aygitlarinin, hangi koruma tipinde
bulundugunu gösteren koruma tipi isaretini tasimasi zorunludur. Bu isaret TS
3490'a uygun olacaktir.
T-3 ve T-5 Sicaklik Siniflari
MADDE
12:
Bütün elektrik teçhizati, tesisati ve aygitlannin, (d), (p), (q), (e), (i) ve
(s) koruma tipleri için T-3 sicaklik sinifina ve (o) koruma tipi için de T-5
sicaklik sinifina uygun olmasi zorunludur.
Devamli ve Yeterli Hava Akimi
MADDE
13:
Bütün elektrik teçhizati, tesisati ve aygitlari, devamli ve yeterli hava
akiminin bulundugu yerlerde tesis edilecektir.
Otomatik Olarak Devreden Çikma
MADDE
14:
Haberlesme, sinyalizasyon ve erken uyari sistemi (monitoring sistem) disindaki bütün
elektrik teçhizati, tesisati ve aygitlari, ocak havasindaki metanorani %a 1.5
oldugunda, otomatik olarak devreden çikacak özellikte tesis edilmis olacaktir.
Koruma Tipi Özelligini Kaybetme
MADDE
15:
Herhangi bir nedenle, koruma tipi özelligini kaybetmis olan bir elektrik teçhizati,
tesisati veya aygiti bulundugu takdirde, bunlari besleyen elektrik akimi derhal
kesilecektir.
Koruma Tipi Özelliginin Bozulmamasi
MADDE
16: Elektrik teçhizati, tesisati ve aygitlarinda yapilan bakimve
onarimlarda, koruma tipi özelligini bozacak hiçbir degisiklikyapilamaz. Bakim
ve onarimlarin ehliyetsiz kisiler tarafindan yapilmasi yasaktir.
Manyetolarin Test Edilmesi
MADDE
17: Manyetolar, ayda bir defa test edilecektir. Yapilan bu test sirasinda,
manyetolarin atesleme akimi süresi 4 milisaniyeden daha fazla olamaz. Buna
uygun olmayan ve koruma tipi sertifikasi bulunmayan manyetolann kullanilmasi
yasaktir.
Galvanometre Kullanilmasi
MADDE
18:
Elektrikli kapsüller, yalniz basina veya devre içinde, gümüs klorür pilli
galvanometre ile kontrol edilecektir. Galvanometrenin gerilimi, 0.248 volttan
daha fazla olmayacaktir.
Civatalar
MADDE
19:
Bütün elektrik teçhizati, tesisati ve aygitlarinda kullanilan civatalar, TS
1705'e uygun olacaktir.
Sivili Yol Verme Dirençleri
MADDE
20:
Sivili yol verme dirençleri, MGM 106/1983 standart sart- namesine uygun
olacaktir.
Güç Transformatörleri
MADDE
21:
3 fazli ve 50 Kw'in üzerindeki güçlerde hava soğutmali ve kuru tip güç
transformatörleri, MGM 107/1983 standart sartnamesine uygun olacaktir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Madenci Bas Lambasi ve Madenci Emniyet Lambasi Ile Ilgili Tedbirler
MADDE
22.-
Madenci Bas Lambasi Grizulu
ocaklarda çalisan bütün isçilere madenci bas lam- balari verilmesi ve isçilerin
bunlari, beraberlerinde tasimalari zorunludur.
Madenci Bas Lambasinin Türk Standardina Uygunlugu
MADDE
23:
Madenci Bas Lambasinin, TS 10086'ya uygun olmasi zorunludur.
Madenci Bas Lambasinin Kontrolu
MADDE
24:
Madenci Bas Lambasi alan isçiler, ocaga girmeden önce kendilerine saglam
olarak verilen lambanin yanip yanmadigini son bir defa kontrol etmek
zorundadirlar.
Madenci Emniyet Lambasinin Türk Standardina Uygunlugu
MADDE
25:
Madenci Emniyet Lambasinin, TS 11652'ye uygun olmasi zorunludur.
Lambalarin Açilmasi Yasagi
MADDE 26: Madenci Bas Lambalari ve madenci emniyet lambalarinin tasiyanlar tarafindan sökülmesi ve açilmasi yasaktir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Ani Gaz Bosalmasi Ihtimali Bulunan Ocaklarda Alinacak Tedbirler Elektrik Enerjisinin Kesilmesi
MADDE 27.- Ani gaz bosalmasi ihtimali bulunan ocaklarda, atesleme isleminden önce, atesleme yapilacak yerin hava dönüs yollari üzerindeki elektrik enerjisi, genel nefeslik yoluna kadar kesilecektir.
Emniyet
Nezaretçisi Bulundurma Zorunlulugu
MADDE
28:
Ani gaz bosalmasi ihtimali bulunan ocaklarda, atesleme yapilacak yerin hava dönüs
yollari üzerindeki bütün personelin çekilmesini ve elektrik enerjisinin
kesilmesini saglayacak ve bunlardan atesleyiciyi haberdar edecek olan bir
emniyet nezaretçisinin bulundurulmasi zorunludur. Emniyet nezaretçisi,
lagimlar atesleninceye ve ateslemeden sonraki sonuç kendisine ulastirilincaya
kadar, o bölgeden ayrilmayacaktir.
BESINCI BÖLÜM
Elektrik
Motorlarinda Alinacak Tedbirler Sebeke Geriliminin Artma Orani
MADDE 29.- Sebeke geriliminin, en fazla % 5 oraninda artmasina müsaade edilecektir.
MADDE
30:
Nominal Motor Momenti, makinanin karsi momentinden daha büyük olmalidir.
Özel Yol Vericiler
MADDE
31 :
Motorlara yol vermek için, asiri akim devresi ayarlanabilen özel yol vericiler
kullanilacaktir. Yol vericinin asiri akim bobini, nominal motor akiminin I
.2-1.3 katina ayarlanmis olmalidir.
Motor Sogumasinin Engellenmesi ve Motor Pervanesi
MADDE
32:
Motorlarin üzerinde, kömür tozu, pasa veya örtü gibi sogumayi engelleyici
herhangi bir malzeme bulundurulmayacak ve hava akimini saglayan motor
pervanesinin önü, daima açik ve temiz olacaktir
Motorlarin Su Altinda Çalistirilmamasi
MADDE
33: Motorlar,su
altinda çalistirilmayacaktir.
Motorlarin Asiri Sicaklikta Çalistirilmamasi
MADDE
34:
Motorlarin, 40°C'nin üzerindeki ortam sicakliginda çalistirilmasi yasaktir.
Motorlarin Sicaklik Degisimleri Farki
MADDE
35: Motorlarin,
tam ve yari yükte devamli ve/veya kisa sürelerle periyodik olarak çalismasi
durumunda, yüke bagli olarak sicaklik degisimleri arasindaki fark büyük
olmayacaktir.
Motorlarin Özelligi
MADDE
36:
Motorlar, tam ve yari yükte devamli ve/veya kisa sürelerle periyodik olarak çalisabilecek
özellikte olacaktir.
Motorlarin Asiri Yüklenmemesi
MADDE
37:
Motorlar hiçbir zaman, nominal gücünün üzerinde yüklenmeyecektir.
Çok Sik Yol Verip Durdurma Yasagi
MADDE
38:
Motorlarda, çok sik yol verip durdurma islemi yapilmayacaktir.
Hiz
Kontrol Sistemleri
MADDE
39:
Motorlarda, sabit zamanda yüklenme, hizlanma ve durma gibi yük, hiz ve zaman
isletme özellikleri mevcutsa, teçhizatta hiz kontrol sis- temleri
bulundurulacaktir.
Motorlarin
Arizasi
MADDE
40:
Motor yataklarinda asiri sicaklik, sesli çalisma veya titresim bulundugu
takdirde, motorlar derhal durdurularak ariza nedeni aranacaktir.
ALTINCI
BÖLÜM
Kendinden Emniyetli Aygitlarda Alinacak Tedbirler Aygitlarin Orijinal Sekli Ile Kullanilmasi
MADDE 41.-
Kendinden emniyetli devredeki aygitlarin orijinal sekli ile kullanilmasi esastir.
Kendinden emniyetli devredeki aygitlarin, baska bir koruma tipli aygit ile
degistirilmesi veya kendinden emniyetli devre üzerinde herhangi bir onarim veya
degisiklik yapilmasi yasaktir.
Tanitici
Dis Renk
MADDE
42:
Kendinden emniyetli devredeki tüm teçhizat, tesisat ve aygitlarin dis renginin
açik mavi olmasi zorunludur.
Devrelerin
Korunmasi
MADDE
43:
Kendinden emniyetli devreler, bagli ve genel aygitlarin devrelerinden, magnetik
ve/veya elektrostatik etkiyle sarj olmayacak sekilde korunmus olacaktir.
Kablolarin
Korunmasi
MADDE
44:
Kendinden emniyetli devrelerde kablolar, genel aygit baglantilarindan sarj
olmayacak ve kisa devre yapmayacak sekilde ayri olarak, metal koruyucu içerisinden
çekilecektir.
Koruyucunun
Topraklanmasi
MADDE
45:
Kendinden emniyetli devrelerde, iki ayri devre baglantisi beraberce ayni metal
koruyucu içerisinden çekildiginde, bunlardan birinin baglantisi koruyuculu
olacak ve bu koruyucu topraklanacaktir.
İletken
ve Kablo Girisleri
MADDE
46:
Kendinden emniyetli aygit uzun ve büyük boyutlarda ise,iletken ve kablolarin
girisleri için uygun terminal kutusu kullanilacaktir.
Kablolarin
Çikmamasi
MADDE
47:
Kablolar, kendinden emniyetli aygitlara dogrudan giris yapiyorsa, kendi
agirliklari veya dis etkiler ile çikmayacak sekilde tutturulacak ve uçlari
terminallere sikica baglanacaktir.
Iletkenlerin Kesiti
MADDE
48:
Kendinden emniyetli devrelerde kullanilan iletkenler,en az 0.5 mm' kesitinde
olacaktir.
Iletkenlerin
Izoleli Olmasi
MADDE
49:
Kendinden emniyetli devrelerde iletkenler, terminal baglanti ucuna kadar izoleli
olacak ve terminal tespit civatasi kolayca gevsemeyecektir.
YEDINCI
BÖLÜM
Kablolarda
Alinacak Tedbirler Çelik Zirhli Olma Zorunlulugu
MADDE
50.-
Bütün kablolarin çelik zirhli olmasi zorunludur.
Terminal
Kutulari
MADDE
51:
Kablolar aygitlara, koruma tipi özelligini haiz terminal kutulari ile giris
yapacaklardir.
Eklerin
Özelligi
MADDE
52:
Kablolarda yapilacak eklerin koruma tipi özelligini haiz olmasi zorunludur.
Metan
Drenaj Tesisati ile Ayni Tarafta Bulundurma Yasagi
MADDE
53:
Ocak içerisindeki yollarda, kablolarin metan drenaj tesisati ile ayni tarafta
bulundurulmasi yasaktir.
Kablo
Kesiti
MADDE
54: Kablo
girisinde sikistirilmis contali glend kullanilmasi durumunda, kablo kesiti tam
dairesel, pürüzsüz ve düzgün yüzeyli olacaktir.
Kablo
Glendleri
MADDE
55:
Bütün kablo glendleri, MGM 104/1982 standart sartname- sine uyun olacaktir.
Alevi Geciktirme Özelligi
MADDE
56:
Bütün kablolar, MGM 108/1983 standart sartnamesine uygun olacaktir.
Güç
Kablolari
MADDE
57:
Bütün güç kablolari, MGM 109/1983, MGM 112/1984 ve MGM 118/1989 standart
sartnamelerine uygun olacaktir.
Telefon ve Sinyal Kablolari
MADDE
58: Bütün
telefon ve sinyal kablolari, MGM 110/1984 standart sartnamesine uygun olacaktir.
Kablo Birlestirici ve Adaptörler
MADDE
59:
Bütün civatali ve fisli kablo birlestirici ve adaptörler, MGM 113/1984
standart sartnamesine uygun olacaktir.
Fis
ve Prizler
MADDE
60:
Bütün sürgülü ve civatali fis ve prizler, MGM 114/1984 standart
sartnamesine uygun olacaktir.
SEKIZINCI BÖLÜM
Yürürlük ve Yürütme Yürürlük
MADDE
61.-
Bu Yönetmelik, yayimi tarihinde yürürlüge girer.
Yürütme
MADDE
62:
Bu Yönetmelik hükümlerini, Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakani yürütür