ANTİSTATİKLİK: Bizim istediğimiz malzeme yalıtkanlar gibi statik yük kaynağı olmamalı, tam iletken de olmamalı. İletkenlerin alan direnci 10-10 Ohm arasındadır ve hızlı deşarj sağlarlar, yalıtkanların yüzey direnci 10 Ohm'dan büyüktür ve tam bir statik yük oluşturma kaynağıdır. Bu malzemelerin tam arasında kalan, yüzey direnci 106-1011 Ohm. olan ve istediğimiz özellikleri bize sağlayan malzeme; ANTİSTATİK malzemedir.
Antistatik malzemeler statik elektriğin oluşturmayan ve bundan dolayı oluşacak patlama nedeni ile zarar görülmesini önleyebilen malzemelerdir. Binlerce volt yüklenen insanlar farkına varmadan patlayıcı ortamda patlamaya yol açabilir.
Statik
elektrik elektronik aletlere de zarar verebilir. Bir elektronik
aletin imalatından, nakliyesine, paketlenmesinden, depolanmasına,
çalıştırılmasında yada tamir devam ederken elektronik aletleri korumak
maksadıyla antistatik tedbirlerin alınması gereklidir. Yapılan araştırmalarda
nemli ortamların statik enerji oluşumunu önemli ölçüde azalttığı saptanmış,
ortamı nemli kılmak için ionizer cihazları kullanılmıştır, ancak bu defada
elektronik malzemeler kısmen korunurken insanlarda astım, bronşit gibi
solunum yolu ve ve kalp
hastalıklarına rastlanmıştır. Bu nedenle daha başka tedbirler düşünülmüş ve antistatik
malzemeler oluşturulmuştur. Antistatik malzemeler hızlı deşarj=boşalma sağlamamalı, belli bir yüzey direnci
olmalı ve aynı zamanda elektrostatik yükün boşaltılmasını sağlayarak
dereceli olarak iletim ortamı sağlamalıdır.
Yüzey dirençlerini ölçmek için, özel yüzey direnci ölçümü yapan küçük aletler
mevcuttur. Piyasada antistatik diye satılan her ürün maalesef antistatik
değildir. Biraz pahalı olan bu malzemelere antistatik diye fazla miktarlarda
para verip, maalesef naylon malzemeler alıyor olabiliriz. Çok miktarda alım
yapıyorsak antistatik ürünün yüzey gerilimini ölçen basit antistatik ölçü
aletine sahip olmamız gerekir. Ölçülen direnç değeri malzemenin antistatik
malzeme standartlarında olup olmadığını gösterecektir. Elektronik malzemelerle
çalışma yapılan ortamda en azından antistatik bir bileklik kesinlikle
kullanılmalıdır. Aşağıda bazı antistatik malzemeler anlatılmaktadır.
Antistatik malzemeler (statik dissipative= statik elektriği dağıtan, yayıcı,
yani ortama statik elektrik verici, bu nedenle de patlayıcı ortamın patlamasına
neden olabilecek maddeler),
1. Poşetler: Metalik Poşetler, sürtünmeden dolayı elektronik malzemenin
üzerindeki statik elektriği önler, üç katmanlıdır, dağıtkan yüzey, iletken yüzey,
dağıtkan yüzey.
Pembe Poşetler; statik elektriğin dağıtımını sağlar, tek katmanlıdır. Siyah
Poşetler; tek katmanlıdır, iletken ortam sağlar. Elektromanyetik dalgalar
iletken ortamlardan geçemezler. İletken poşetler manyetik alandan bozulabilecek
disket vb. malzemelerin taşınması için idealdir. Tüm poşetlerde antistatik uyarı
işareti, üretim tarihi ve raf ömrü ile üreten firma işareti olması
gerekmektedir.
2.Ambalaj köpükleri: Pembe olan antistatik, siyah ise iletkendir.
3. Masa örtüleri/kaplamaları: 105 ohm ve 1012 ohm arasında alan
dirençleri vardır. 1 ila 2 Mohm'luk direnç teşkil ederler.
Üç katmanlıdır bunlar;
1)
Disipative: dağıtkan=yani ortama statik elektrik verici, bu nedenle de patlayıcı
ortamın patlamasına neden olabilecek maddeler),
2) Conductive: iletken
3) (Disipative
:dağıtkan: yani ortama statik elektrik verici, bu nedenle de patlayıcı ortamın
patlamasına neden olabilecek maddeler),
4. Antistatik bileklik kordonu ve kablosu: Sarı renkli kablo, mavi renkli karbon
yedirilmiş bileklik ve kordondan oluşmuştur. Kullanıcı personeli topraklamak
sureti ile elektronik kartların zarar görmesini önler. 1-2 Mohm'luk direnç
teşkil eder, test cihazlarıyla kullanmadan önce test edilmeleri gerekir.
5. Antistatik önlük ve ayakkabılar: Önlükler değişik boylarda, %89 naylon, %11
karbon alaşımlıdır. Karbon yedirilmiş kumaş elektriğin iletkenliğini sağlar.
Dışarıdan yada kıyafetlerin oluşturacağı statik yüklenmeyi önler. Tek katmanlı
ve iletken olmaları gerekmektedir. Bileklikle de bağlanabilecek şekilde dizayn
edilmişlerdir.
6. Antistastik yer kaplamaları: Karbon yedirilmiş plastik alaşımlıdırlar. Taban
bakır baralarla örülmüş ve topraklanmıştır. Yapışkanı karbonludur, iletim
sağlanmış aynı zamanda yürüme esnasında statik elektrik oluşturması önlenmiştir.
Özel kimyasallarından başka bir şeyle silinmemelidir. Özellikle deterjan vb.
malzemelerle silindiğinde üzerinde lak oluşacağı düşünülerek, kimyasal
temizleyiciler yoksa yalnızca temiz nemli bez ile silinmelidir.
7. Antistatik kimyasallar: AFC-400 gibi PCB temizleme kimyasalları olup çok
çeşitleri mevcuttur. Halı, vinylex gibi malzemelere tatbik edildiğinde çok ince
antistatik katman oluştururlar. Antistatik örtü, yer kaplaması gibi zeminlere
sürüldüğünde antistatik özelliklerini artırır ve uzun ömürlü olmalarını sağlar.
Bir odadaki statik yük, hava yoluyla + ve - yüklü iyonlar gönderilerek de nötr
hale getirilebilir. Bu sistemler biraz pahalı olduğundan çok ekonomik çözümler
olarak görülmezler. İyon üreteci, statik yüklü cisimlerin üzerine o cisimleri
nötr edecek şekilde iyonları üflerler.
Yeraltı Madenciliğinde Antistatikliğin Önemi:
Yeraltı maden ocaklarında kullanılan cihazların üzerinde yeralan plastik malzemeler antistatiklik açısından değerlendirilmeli ve sertifikalama işlemlerinde antistatiklik testinden geçirilmelidir. %50 ±2 relatif rutubet ve 23ºC sıcaklıkta, 10 mm. kalınlığındaki 150X60 mm ebatlı numune plastik levha üzerinde, 1 mm. kalınlık ve aralarında 10± 0,5 mm. mesafe bulunan 100 mm. boyundaki elektrotlarla 500+10 V. DC. ile ölçülen yüzey yalıtkanlık direnci 109 Ω dan yani 1 Gigaohm dan küçük olmalıdır. Burada antistatiklik sınırı 1011 Ω olmasına rağmen test şartlarında relatif rutubetin %50 ±2 alındığına dikkat edilmelidir. Çünkü bu değer statik elektriklenmenin kuru ortamlarda arttığı dikkate alındığında %30 relatif rutubet değerindeki 1011 Ω a veya daha düşük değerlere karşılık geldiği deneysel olarak saptanmıştır. Normal çalışma şartlarının daha kuru (yani elektrostatik yük birikimi olarak daha tehlikeli olabileceği düşüncesi ile test şartlarında %50 rutubet değeri esas alınmaktadır. Dolayısı ile deney şartlarındaki yüzey direnç değeri 1G Ω (109 Ω) u geçmeyen deney numunesinin, çalışma şartlarında (yani %30 rutubette bile hiçbir zaman 10 11 Ω= 100 G Ω değerinde bir yüzey direncine sahip olamayacağı kabul edilmektedir. Bu değer (10 11 Ω= 100 G Ω ) ise bir plastik malzemenin elektrostatik deşarj yapabileceği sınır değerdir.